Choroby

Znajdź chorobę:

Wybierz literę rozpoczynającą nazwę choroby:

Niedokrwistość z niedoboru żelaza

Zbyt mała ilość żelaza w organizmie skutkuje powstawaniem  erytrocytów (czerwonych krwinek ) mniejszych niż prawidłowe. Erytrocyty te zawierają mniej hemoglobiny. W następstwie tej niedokrwistości, podobnie jak w  niedokrwistości o innych przyczynach, maleje zdolność krwi do transportu tlenu, co skutkuje zmniejszeniem utlenowania tkanek i narządów.

Zobacz również objawy tej choroby: Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza

Jak często występuje niedokrwistość z niedoboru żelaza?

Niedokrwistość z niedoboru żelaza jest najczęstsza postacią niedokrwistości. Szacuje się, że na ten rodzaj niedokrwistości choruje 1-2% ludzi. 80% wszystkich przypadków niedokrwistości, to niedokrwistość spowodowana niedoborem żelaza.

Niedobór żelaza, jeżeli nie jest znaczny, nie objawia się od razu niedokrwistością. Badanie krwi, mimo niedoboru tego pierwiastka,  mogą nie wskazywać na niedokrwistość. Przed pojawieniem się niedokrwistości pacjentom mogą najpierw towarzyszyć objawy niedoboru żelaza, które nie są związane z niedokrwistością. W Europie niedobór żelaza dotyczy około 10% kobiet i 4% mężczyzn. O wiele gorzej jest w krajach rozwijających się, ponieważ zbyt małe ilości żelaza w ustroju odnotowuje się u 30-70% społeczeństwa. U kobiet częściej odnotowuje się niedobór żelaza, ponieważ mają one większe zapotrzebowanie na ten pierwiastek, ze względu na miesiączkowanie, ciążę oraz laktację.

Przyczyny niedokrwistości z niedoboru żelaza

Niedobór żelaza jest bezpośrednią przyczyną tego rodzaju niedokrwistości. Zbyt mała ilość tego pierwiastka powoduje bowiem zahamowanie syntezy hemoglobiny.

Utrata krwi jako główna przyczyna niedokrwistości z niedoboru żelaza

Do niedoboru żelaza najczęściej dochodzi z powodu utraty krwi. U kobiet najczęściej przyczyną utraty zbyt dużej ilości krwi są obfite miesiączki oraz krwawienia pomenopauzalne.

Do utraty krwi dochodzi również z powodu krwawienia z przewodu pokarmowego. Może ono być utajone - można je wykryć badaniem kału na krew utajoną. Przyczyną tego typu krwawienia, oprócz przyczyn chorobowych, może być zażywanie kwasu acetylosalicylowego (potocznie aspiryna) i innych niesteroidowych leków przeciwzapalnych. Krwawienie jawne rozróżnia się na krwawienie z górnego lub dolnego odcinka pokarmowego. Ich źródłem jest szereg chorób przewodu pokarmowego.

Polecamy: Czarny smolisty stolec

Wśród przyczyn utraty krwi wymienia się również: utratę krwi przez nerki, przez drogi oddechowe (rozlane krwawienia pęcherzykowe), krwawienia urazowe i pooperacyjne. Na niedokrwistość z niedoboru żelaza narażenia są również wieloletni dawcy krwi.

Niedobór żelaza z powodu zwiększonego zapotrzebowania

Zwiększone zapotrzebowanie na żelazo mają kobiety w okresie ciąże i laktacji. Zwiększone zapotrzebowanie mają również noworodki, które nie są karmione mlekiem matki oraz wcześniaki. Okres dojrzewania również zaliczany jest do etapu życia, w którym zapotrzebowanie na żelazo jest większe. W okresie nasilonego namnażania się erytrocytów, np. w czasie leczenia niedoboru witaminy B12.

Niedobór żelaza z powodu upośledzonego wchłaniania z przewodu pokarmowego

Upośledzone wchłanianie żelaza może być spowodowane przez wcześniej przebyte operacje chirurgiczne. Wśród takich operacji wymienia się gastrektomię, czyli  całkowitą lub prawie całkowitą resekcję żołądka w wyniku chirurgicznego zabiegu operacyjnego. Upośledzenie wchłaniania pojawia się także po resekcji jelita. Niedobór żelaza może pojawić się również po operacji bariatrycznej, którą wykonuje się u osób z otyłością olbrzymią. Operacja polega na zmniejszeniu pojemności żołądka i/lub ograniczeniu powierzchni chłonnej przewodu pokarmowego, skróceniu czasu kontaktu treści pokarmowej z enzymami trawiennymi.

Do upośledzenia wchłaniania żelaza może przyczynić się zapalenie żołądka wywołane przez bakterię Helicobacter pylori, jak również autoimmunologiczne zapalenie żołądka. Wśród chorób odpowiedzialnych za nieprawidłowe wchłanianie żelaza wymienia się celiakie. Jest to choroba, która charakteryzuje się nietolerancją glutenu, który działa toksycznie na kosmki jelita cienkiego, odpowiedzialne za wchłanianie skłaników odżywczych.

Przyczyna niedokrwistości z niedoboru żelaza może być genetyczna. Spowodowana jest mutacjami genu matryptazy-2 (MT-2) - białka biorącego udział w regulacji hepcydyny. Ten rodzaj niedokrwistości jest odporny na leczenie żelazem.

Niewłaściwa dieta jako przyczyna niedoboru żelaza

Bardzo istotne jest rozróżnienie na żelazo hemowe i żelazo niehemowe. To pierwsze jest lepiej przyswajalne. Żelazo hemowe zawierają produkty zwierzęce. Dlatego osoby na diecie wegetariańskiej mogą mieć problem z niedoborem żelaza. Na przyswajalność wpływ mają również inne czynniki, np. witamina C zawarta w posiłku powoduje znaczny wzrost przyswajalności żelaza. Są również produkty, które przyswajalność zmniejszają. Wśród nich można wymienić produkty zawierające szczawiany, np. szpinak (co ciekawe o szpinaku mówi się, że jest produktem zawierającym dużo żelaza), taniny i polifenole (herbata, kawa). Niekorzystnie na wchłanianie działa połączenie w posiłku żelaza z wapniem, cynkiem i miedzią. Niekorzystne są również fosforany zawarte w wysokoprzetworzonej żywności, np. wędliny.

Warto wiedzieć, że żelazo niehemowe, lepiej się przyswaja, kiedy w organizmie są niedobory. Gdy żelaza jest wystarczająca ilość wchłanianie zmniejsza się. Tak nie dzieje się z żelazem hemowym zawartym w produktach zwierzęcy, w związku z tym, gdy spożywamy ich zbyt wiele, może dojść do nadmiaru żelaza w organizmie.

Produkty zawierające żelazo hemowe: podroby (wątroba, serce), mięso (przede wszystkim wołowe), mięczaki (małże, ośmiornice, ostrygi).

Produkty bogate w żelazo niehemowe: tofu (twarożek sojowy), soja, fasola biała, ciecierzyca, natka pietruszki, kasza gryczana i jaglana, orzechy, buraki, groch, słonecznik, mąki pełnoziarniste, pestki dyni, brukselka, brokuły.

Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza

Przy niedokrwistości z niedoboru żelaza obserwuje się wspólne dla różnych rodzajów niedokrwistości objawy. Do tych objawów zalicza się:

  • osłabienie i łatwa męczliwość,
  • upośledzenie koncentracji i uwagi,
  • ból i zawroty głowy,
  • tachykardia, duszność (w ciężkiej postaci niedokrwistości),
  • bladość skóry i błon śluzowych.

U osób z niedokrwistością z niedoboru żelaza obserwuje się również szereg dodatkowych objawów, które nie są związane z niedokrwistością ale  bezpośrednio z niedoborem żelaza w ustroju. Wśród tych objawów wymienić można spaczony apetyt. Osoby z niedoborem żelaza mogą jeść np. kredę, krochmal lub glinę. Tego typu spaczony apetyt może wyprzedzać stan niedokrwistości. Na temat spaczonego apetytu, jako odrębnej jednostki chorobowej, można przeczytać więcej w artykule zaburzenia łaknienia.

Inne objawy pojawiającymi się w wyniku braku żelaza w organizmie:

  • suchość skóry,
  • bolesne pęknięcia kącików ust (zobacz: Zajady - zapalenie kącików ust),
  • zmiany dotyczące paznokci (blade, kruche, podłużne prążkowanie, rowki),
  • włosy łamliwe i cienkie z rozdwojonymi końcówkami, łatwo wypadające.

Badania wykonywane w celu wykrycia niedokrwistości z niedoboru żelaza

Podstawowymi badaniami pozwalającymi wykryć niedokrwistość jest morfologia krwi obwodowej. Dzięki temu badaniu lekarz może sprawdzić czy wszystkie parametry krwi są w normie. Niewielka liczba czerwonych krwinek (erytrocytów) i niskie stężenie hemoglobiny może świadczyć o niedokrwistości. Można posłużyć się również innymi badaniami laboratoryjnymi, które zbadają parametry gospodarki żelazowej.

Lekarz stwierdzając niedobór żelaza przy pomocy badań pomocniczych ustala przyczynę niedoboru. Pomocne są takie badania jak: endoskopia górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego, badania obrazowe przewodu pokarmowego, badania przesiewowe w kierunku celiakii. W celu wykluczenia krwinkomoczu, który może być przyczyną niedokrwistości, zaleca się przeprowadzenie u wszystkich osób z niedokrwistością badań moczu. Jeżeli powyższe badania nie wykryją przyczyny i stwierdza się oporność na leczenie żelazem, wtedy lekarz przeprowadza dodatkowe badania, m.in. testy wykrywające zakażenia Helicobacter pylori.

Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza

Leczenie niedokrwistości z niedoboru żelaza polega na usunięciu przyczyny oraz uzupełnieniu niedoboru. Do osiągnięcia prawidłowych stężeń używa się doustnych preparatów żelaza lub preparatów do podawania pozajelitowego. Jeżeli jest taka konieczność podaje się koncentrat krwinek czerwonych.

Preparaty doustne żelaza nie powinny być przyjmowane razem z posiłkami. Ze względu na niektóre związki zawarte w pożywieniu utrudniające wchłanianie (zostało to omówione wyżej w paragrafie na temat niewłaściwej diety). Zaleca się przyjmowanie razem z preparatami żelaza kwasu askorbinowego (witamina C), ponieważ żelazo najlepiej wchłania się w lekko kwaśnym środowisku. Po normalizacji stężenia żelaza zaleca się kontynuowanie przyjmowania preparatu jeszcze przez 3 miesiące w celu uzupełnienia ustrojowych zapasów tego pierwiastka. Dzienną dawkę wyznacza lekarz, który stwierdza również, czy nie ma przeciwwskazań do stosowania preparatu. Nieskuteczność leczenia żelazem może wynikać z zaburzeń krwawienia, z niewłaściwej diagnozy lub utrzymywania się krwawienia. Skuteczne leczenie utrudnia dieta ubogożelazowa.

Leczenie pozajelitowe stosuje się w przypadku nieskuteczności preparatów doustnych, dużej utraty żelaza w skutek krwawienia z przewodu pokarmowego, konieczności szybkiego zgromadzenia zapasów żelaza w ustroju, zespołu upośledzonego wchłaniania, nieswoistych zapaleń jelit, przewlekłych chorób zapalnych, przewlekłej choroby nerek.

Niedokrwistość z niedoboru żelaza podczas ciąży i karmienia piersią

Ciąża i karmienie piersią to okresy w życiu kobiety, kiedy tracą żelazo w związku z rozwojem dziecka oraz z powodu przekazywania go dziecku podczas karmienia piersią. W tym okresie kobiety tracą żelazo w ilości równoważnej utracie 1200-1500 ml krwi. W związku z tym przez cały okres ciąży oraz w okresie karmienia piersi kobieta powinna przyjmować zapobiegawczo żelazo w dawce 30mg na dzień. Jest to dawka stosowana w przypadku, kiedy nie stwierdza się niedoboru. Jednak gdy w czasie ciąży stwierdza się niedobór żelaza, wtedy dawka powinna być wyższa i wynosi zazwyczaj między 100 a 200 mg na dzień.

Zobacz również objawy tej choroby: Objawy niedokrwistości z niedoboru żelaza

Niedokrwistości pokrwotoczne

Niedokrwistości pokrwotoczne powstają z powodu utraty krwi krążącej, w tym również krwinek czerwonych podczas krwotoku lub ciągłego krwawienia. Spadek ilości krwi jest wtedy tak duży, że organizm nie jest w stanie wytworzyć wystarczającej ilości nowych krwinek w celu wyrównania odpowiedniego stanu.... czytaj więcej

Niedokrwistości hemolityczne

Niedokrwistość hemolityczna polega na skróconym czasie przeżycia krwinek czerwonych. W niektórych przypadkach krwinki zamiast przeżywać 100 – 120 dni, żyje jedynie kilka. Jeżeli krwinki są nadmiernie niszczone, odpowiedni stan wyrównuje szpik kostny. Jeżeli jednak krwinki żyją krócej niż 30 dni, dochodz... czytaj więcej

Dodaj komentarz

zupa rumfordzka babci

Co jutro robicie na obiad? Ja przyrzadze rumfordzka wedlug starego przepisu. Cos pysznego, poszukajcie sobie w goglach: zupa rumfordzka babci...

16-07-2018 09:12

~Mania4NJ

Dodaj komentarz

Gorący temat

Depresja u nastolatków

Depresja u nastolatków

Depresja może dotyczyć również Twojego dziecka ... »

Najnowsze choroby

Tagi

Aktualności